Muhammediler İlim Yurdu

Hem Ahzab Suresi 59. ayet-i kerimesindeki cilbab ayeti; te­settürün keyfiyetini, manto ve başörtüsünün şer’i bir tesettür olmadığım gayet açık bir şekilde beyan ettiği halde; bu asırda­ki ekser insanlar gaflet, iğfal, gelenek, görenek ve cehalet gibi sebeblerle böyle bedihi bir mes’elede bile aldanmakta; hatta geniş bir mantonun da tesettür yerine geçebileceğini iddia et­mektedirler. Onların temeldeki hataları, ayetin sadece” setr-i avret”i emrettiğini zannetmeleridir. Hâlbuki ayet, setr-i avretle beraber, asıl setr-i zîneti emretmektedir. Ayetin ma’nasını anla­mak için, nazil olduğu zamana fikren gitmek lazımdır. Şöyle ki;

Bilindiği gibi Kur’an-ı Kerim’de erkek elbisesi konusunda de­taylı açıklama bulunmadığı halde, kadın kıymeti konusunda te­ferruatlı emir ve yasaklar vardır. Bunlardan birkaçını şöyle sıra­layabiliriz:

a) Kadınlara evlerinde oturmaları ve zinetlerini izhar ederek sokağa çıkmamaları,

b) Zinetlerini ve zinet yerlerini açmamaları,

c) Başörtülerini yakalarım kapatacak biçimde üzerlerine sarkıtmaları,

d) Zinetlerini izhar için ayaklarım yere vurmamaları,

e) “Cilbab”larını üzerlerine örtmeleri emredilmiştir ki; bü­tün bunlar kadının tesettürü hususunda Kur’anın ne kadar taf­silat verdiğinin açık delilleridir.

Bunlara bir de Rasulullah (asm) Efendimizin açıklamaları eklenirse, kadın kıymetinin üzerinde ne kadar ehemmiyetle durulduğu akl-ı selim sahipleri tarafından anlaşılmış olur.

ALLAH (cc), Nur Suresi 31. ayet-i kerimesinde,

“Kadınlar, başörtülerini, yakalarını örtecek biçimde başlarına örtsünler” emrini vermiştir.

Bu ayetten daha sonra gelen Ahzab Süresi 59. ayeti ile de ALLAH,

“Mü’minlerin kadınlarına da söyle, cilbabla­rını üzerlerine sarkıtsınlar, yaklaştırsınlar’ (Ahzab, 59) emrini vermiştir.

İşte daha sonra gelen bu “cilbab” ayeti, önceki ayet ile aynı şeyi anlatmış olmayacağına göre, birincisinde anlatılan ba­şörtüsüne ilave olarak başka bir örtüyü emrediyor demektir. İşte ulema-i İslam, bu ince noktadan ve bu ayetin başta Asr-ı Saadet olmak üzere bin dört yüz sene zarfında uygulanma biçiminden hareket ederek, “cilbab” hakkında çeşitli izah ve ta’rifler getirmişlerdir. Biz de o izah ve ta’riflerden numune olarak bir kısmını nakledip tafsilatını inşALLAH gelecek bölümlerde ele alacağız.

Ahzab Suresi 59. ayet-i kerimesinde geçen “Cilbab” nedir?

Tefsirlere ve Arapça sözcüklere baktığımızda, “cilbab” için şu değişik ta’riflerin yapılmış olduğunu görürüz:

Milhafe, yani çar­şaf, vücudu baştan ayağa kadar örten bir örtü;

mikna’a, yani pe­çe, başörtünün üzerinden örtülen rida; kadının elbisesinin ve ba­şörtüsünün üzerinden büründüğü çarşaf. (Bu açıklamalar, ” cil­bab” kelimesinin pek çok tefsirden çıkarılan ta’rifinin özetidir.)

Görüleceği gibi bu ta’riflerde umumiyetle belirlenen ortak özellik, “cilbab”ın, “giyilen” den çok, ”bürünülen” ve normal el­bisenin üzerine örtülen bir  “örtü” olduğudur.

Cilbabın giyiniş şekli:

Müfessirler, bize cilbabın nasıl giyildiğini ve uygulama biçi­mini de arılatırlar. Mesela:

İbnü’l Cevzi, “Başlarını ve yüzlerini örterler’ demiştir.

Ebu Hayyan, “Ahzab Suresi 59. ayet-i kerimede geçen “Cilbab­”lannı üzerlerine örtsünler’ ifadesi, bütün bedenin örtülmesini anlatır. ‘üzerlerine’ ifadesiyle de yüzlerini örtmeleri kastedilmiştir. Çünkü, cahiliyye devrinde kadınların açık olan yerleri yüzleri idi” demiştir.

Ebu’s-Suud, “Kadın cilbabı başına atar ve kenarını da göğsüne sarkıtır. Bu ayet, ‘Kadınlar herhangi bir sebeble dışarı çıkarlarsa, yüzlerini ve bedenlerini örterler ma’nasına gelir’ demiştir.

Süddi, “Bir gözleri hariç, bütün yüzlerini kapatırlar’ demiştir. İbn-i Kuddame, “Cilbab giyilmeyerek en tari üzerinden kuşa­nılır’ demiştir.

İbn-i Abbas, “Kadınlar, hür olduklarının bilinmesi için tek gözleri hariç, başlarını ve yüzlerini örterler’ demiştir.

İbn-i Sîrîn diyor ki: “ Ubeyde es-Sem’ani’ye cilbabın nasıl örtüldüğünü sordum. Bir çarşaf alıp kuşandı. Başının tamamını kaşlarına kadar örttü. Sol gözünü açık bırakarak yüzünü de ört­tü; ‘İşte cilbab böyle kuşanılır’ demiş oldu.” (bk. Zadü’l-Mesir, c. 5, s. 250; Ebu’s-Suud, c. 6, s. 81; İbn-i Kuddame, el-Muğni, c. 1, s. 602; Ebu Hayyan, el-Bahru’l-Muhit, c. 5, s. 250; Sabuni, Ruhu’l-Beyan, c. 2, s. 283, 381)

Elmalılı Hamdi Yazır, Ahzab Süresi 59. ayet-i kerimede ge­çen, “Cilbablarını sarkıtsınlar, yaklaştırsınlar” ifadesini anlat­tıktan sonra şunları ekler:

“Bu açıklamada da iki şekil vardır:

“Birisi, kaşlarına kadar başlarını örttükten sonra, büküp yüzünü de örtmek ve sadece tek bir gözünü açık bırakmak. (Bizler yetiştiğimiz zaman validelerimizin tesettür tarzı bu idi.)

“İkincisi de, alnının üzerinden sıkıca sardıktan sonra burnu­nun üzerinden dolayıp, gözlerinin ikisi de açık kalsa bile, yüzü­nün ekserisini ve göğsü tamamen örtmüş bulunmaktır. (131 o ‘da İstanbul’a geldiğim zaman, İstanbul hanımlarının, bir peçe ekle­mek ve elde açık bir şemsiye bulunmak şartıyla tesettür tarzları da bu idi.)” (Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dini Kur’an Dili, c. 6, s. 351)

CİLBABDA RENK MÜHİM MİDİR?

Ümmü Seleme Validemiz şöyle demiştir: “Cilbab ayeti nazil olduğu zaman, Ensar kadınları siyah çarşaflara büründüklerin­den ötürü, başlarında siyah kargalar varmış gibi çıktılar.” (Cessas, Ahkamü’I-Kur’an, c. 1, s. 372; Sabunî, c. 2, s. 382)

Demek, başta ezvac-ı tahirat ve Peygamberimizin kızları ol­mak üzere sahabe-i kiramın hanımları siyah çarşaf giymişler ve uygulama ekseriyetle günümüze kadar” siyah çarşaf şeklinde gelmiştir. Cilbabın verdiğimiz ta’rifIerinden de anlaşılacağı gibi, cilbabın asıl vazifesi kadının zinetlerini örtmesi ve dışarıda kadının çekiciliğini azaltmasıdır bunu ise siyah renk daha iyi te’min eder. Müfessir Alusi şöyle der:

“Sonra bilesiniz ki, bana göre günümüzde ileri düzeyde (mü­reffeh) hayat süren birçok kadının, evlerinden çıkarken, üst elbi­se olarak giydikleri şeyler, cilbab olamayacakları gibi, gösterilme­si yasaklanan zinetler türündendir. Çünkü bunlar nakışlı, desen­li ve göz alıcı giysilerdir. Bana göre erkeklerin, kadınlarına dışarı­ya bu şekilde çıkma izni vermeleri, bundan hoşlanmaları ve ka­dınlarının yabancı erkekler arasında bu şekilde dolaşmaları gay­ret azlığındandır. Bu, yaygın bir musibet halini almıştır. Böyle yaygın musibet haline gelen şeylerden biri de, kadınların, kayınbiraderlerinden sakınmamaları, kocalarının da buna aldırma­maları, hatta çoğu zaman da bunu bizzat kendilerinin emretme­leridir. Bütün bunlar ALLAH ve Rasulü’nün müsaade etmediği şey­lerdir. La havle ve la kuvvete illa billah…” (Alusi, c. 17, s. 146)

CİLBABTA ARANAN ÖZELLİKLER:

Fukaha-yi İslam, kadının avreti ve tesettürü ile ilgili olan bü­tün ayet ve hadisleri gözönünde bulundurarak, kadının tesettü­rü için aşağıdaki özelliklerin şart olduğunu belirlemişlerdir:

1. “Cilbab’ bütün bedeni örten bir örtüdür. Cilbabın farz kı­lınmasının asıl hikmeti, fitneyi ortadan kaldırmak için yüz ve eller dâhil bütün bedeni örtmektir, sadece avret mahallini ört­mek değildir. Çünkü avret mahalli elbise ile örtülmektedir.

2. Cilbab, ince ve şeffaf olmamalıdır. Çünkü tesettürden maksat, bedeni göstermemektir. Hâlbuki şeffaf bir örtü vücudu gösterir, hatta ba’zan daha cazib hale getirir. Dolayısı ile, bu tür bir örtü ile örtünen bayan, “Zinet yerlerini göstermesinler’ emri­ne uymuş olmaz. Rasulullah (sav) Efendimiz, ince bir örtü ile ya­nına giren baldızı Esma’dan yüzünü çevirmiştir (Ebu Davud). Aişe validemiz, ince bir başörtüsü ile gördüğü Abdurrahman kı­zı Hafsa’nın başörtüsünü yırtmış ve ona kalın bir başörtü ört­müştür. (İbn-i Sa’d, Tabakat, c. 8, s. 71-72; Muvatta, Libas, s. 6)

3. Cilbab, dar olup vücud hatlarını belli etmemelidir. Hz. Ömer (ra) halife İken halka dağıttığı bir çeşit örtünün, vücud hatlarını belli edeceği için kadınlara giydirilmemesini emret­miştir. (Beyhaki, s. 234-35; Serahsi, Mebsut, c. 10, s. 155)

Kadının vücud hatlarını dışarı vuran bir elbiseye bakmak, fukaha-yi İslam’ca o uzuvlara bakmak sayılmıştır.

İbn-i Abidin, “Kim bir kadını arkadan hayale dalar ve ke­miklerinin şekli belirecek derecede elbisesini görürse, Cennet’in kokusunu duyamaz’ hadisini dem tutarak, “Uzuvların şeklini belli eden elbise, kalın olsa ve cildi göstermese bile yasaktır’ de­miştir (İbn-i Abidin).

4. Kokusunu yabancılar duymamalıdır. ALLAH Rasulü (sav) Efendimiz, kokuyu çok övmek ve tavsiye etmekle beraber, baş­kalarının duyacağı şekilde koku sürünüp dışarı çıkan kadının zina etmiş gibi günah alacağını bildirmiştir. Yani, koku sürünüp camiye giden kadının namazının kabul olunmayacağını haber vermiştir. (Ebu Davud, Teraccul 7; Tirmizi, Edeb 35; Nesai, Zi­net 35; Darimi, İsti’zan 18.)

5. Kadının tesettür-i şer’ isi erkek elbisesine benzememeli­dir: Rasulullah (sav) Efendimiz, “Erkeğe benzeyen kadına ve ka­dına benzeyen erkeğe ALLAH lanet etsin” buyurmuş ve “Böyle olanları evlerinize sokmayın” diye emir vermiştir. (Buhari, li­bas 62; Ebu Davud, Edeb 53; Tirmizi, Edeb 34)

6. Kadının şer’i tesettürünün kendisi de süslü olmamalıdır. Çünkü kadınların yabancılara zinetlerini göstermeleri ayetle yasaklanmıştır. ALLAH Rasulü (sav) kendisine biat eden kadınlar­dan, cahiliyye kadınları gibi zinetlerini göstererek çıkmamaları üzere biat almıştır (Taberi, c. 1, s. 79; Heysemi, Mecmau’z-Zeva­id, c. 6, s. 42). Kadının namahremlere göstermediği elbisesi ise istediği kadar süslü olabilir.

7. Kadının bürünmekle emrolunduğu şer’i tesettür, gayrı müslimlerin özel elbiselerine benzememelidir. Çünkü Efendi­miz (asm), “Kim, bir kavme benzerse, o da onlardan olur’ (Ebu Davud, Libas 4; Müsned 50; benzer bir hadis için bk. Tirmizi, Is­ti’zan 7) buyurmuş ve Müslümanları devamlı, başkalarından ayrı olmaya çağırmıştır.

8. Ayakkabılar, dikkat çekecek derecede ses çıkaran türden olmamalıdır. ALLAH (cc) bu konuda; “Kadınlar, gizlediklerinin bilinmesi için ayaklarını yere vurmasınlar’ (Nur, 31) buyurmuştur.

İslam dini, sanıldığı gibi kadının süslenmesini ve güzel gi­yinmesini yasaklamamış, aksine buna izin vermiştir. Hatta altın ve ipek gibi değerli takı ve kumaşları erkeğe yasaklarken, ka­dınlara serbest etmiştir. Çünkü kadınlar fıtraten süslenmeye eğilimlidir. Ancak, kadın, süslü elbiselerini namahrem olma­yan yerde, evinde, özellikle kocasının yanında giyecektir.

Bu ta’rifler muvacehesinde anlaşıldı ki, “cilbab”, yüz ve eller dâhil baştan aşağı bütün vücudu örten ve beden hatlarını belli etmeyen bir örtüdür.

Elhasıl: Tesettür ikidir:

Biri: “Avretin tesettürü” dür ki; bu, “elbise ve başörtüsü” ile olur. Diğeri: Fitne ve fesaddan mahfuz kalmak için” kadının na­mahrem erkeklere karşı olan tesettürü” dür ki; bu da çarşaftır.