Namazın Hikmetleri (Böyle Güzel Bir İzah Görmediniz)
Muhterem Cemaat;
Cenab-ı Hak bu ayet-i kerime ile ubudiyyetin hulasası olan namazı; sabah, öğlen, ikindi, akşam ve yatsı vakitlerine tahsis ettiğini ferman buyuruyor.
Namazın bu beş vakte tahsis edilmesindeki hikmetlerden birisi;
Her namaz vakti ehemmiyetli bir değişikliğin başı, çok büyük İlahi tasarrufun ve külli ihsanlarının birer ayinesi olduğundan o vakitlerde Allah’ı daha ziyade hatıra getirmek ve onun nihayeti olmayan büyüklüğünü düşünmek ve verdiği hadsiz nimetlerinin iki vakit ortasında toplanmış olan yekününe karşı şükür ve hamd demek olan namaza emir edilmiştir. Bundaki manayı anlamak için izah edelim;
Namazın manası; Cenab-ı Hakkı tesbih ve tazim etmek. Hem haline karşı kalben ve lisanen ve bedenen elhamdülillah deyip şükür etmektir. Tesbih, tekbir ve hamd namazın çekirdekleri sayılırlar. Bundan dolayı bu çekirdekler namazın her tarafında bulunduğu gibi namazdan sonrada bu mübarek kelimeler 33 er defa tekrar edilmesiyle namazın manası kuvvetleştirilmektedir.
İbadetin manası; Kulun kusur, acz ve fakrını Halıkının huzurunda ilan etmesi ve Rabbinin nihayetsiz Kemal, Kudret ve Rahmeti önünde hayret ve muhabbetini Ona secde ederek göstermesidir.
Allah kulundan şunları istiyor; İtaat etmesini, kusurunu görüp affını istemesini, Rabbinin noksan sıfatlardan münezzeh olduğunun Sübhanallah ile ilan edilmesini, kudretinin büyüklüğü karşısında Allah-u Ekber diyerek rükua gitmesini, nihayetsiz Rahmet-i İlahiyeye karşı fakr ve ihtiyacını anlayarak yalvarmasını, hadsiz in’am ve ihsanlarına Elhamdülillah demesini istiyor. Namazın hareketleri ve sözleri de bu manalara geliyor. Namaz kılan Allah’ın bu emirlerini yapmış olur.
İnsan şu büyük alemin küçücük bir numunesi, Fatiha-i Şerife, Kur’anın nurlu bir timsali, namaz dahi bütün ibadetlerin nurani bir listesi ve bütün mahlukatın ibadetlerinin yani; kıyam, rüku ve secde gibi envaını gösteren mukaddes bir haritasıdır.
Fecr; Yani, sabah namazının vakti güneş doğuncaya kadar mevsimlere göre ilk bahara insanın hayat safhalarına göre ana rahmine düştüğü avanını, hılkat alemine göre semavat ve arzın altı günlük yaratılışından birinci gününe benzer ve hatırlatır.
Öğle namazının vakti; Yaz mevsiminin ortasına, gençliğin kemaline, dünyanın ömrü içinde de insan devrine benzer ve onlardaki Rahmetin tecellilerini ve nimetin feyizlerini akla getirir.
İkindi namazının vakti; Güz mevsimine, ihtiyarlık vaktine, ahir zaman Peygamberinin (ASM) asrı saadetine benzer ve hatırlatır.
Akşam namazının vakti; Güz mevsiminden sonra mahlukatın bir çoğunun galip olmalarını, insanın vefatını, dünyanın kıyamet ibtidasındaki harabını ve Halıkının Celal ile tecellisini hatırlatır insanı gaflet uykusundan uyandırır.
Yatsı vakti; Gündüzün görünen şeylerin siyahlığa gömülmesi, kışın yeryüzünün karla örtülmesi, ölülerin mezar taşlarının bile görünmez hale gelmesi, imtihan yeri olan dünyanın bütün bütün kapanmasını hatırlatır. Kahhar-ı Zülcelalin Celalli tasarrufatını ilan eder.
Gece vakti; Kışı, kabri düşündürür. Beşer ruhunun Rahmeti Rahmana ne derece muhtaç olduğunu hatırlatır. Ve teheccüd namazının kabir gecesinde ne kadar lüzumlu bir ışık olduğunu bildirir. Bütün bu tahavvülat içinde de Cenab-ı Mün’imi Hakikinin nihayetsiz nimetlerini hatırlatarak ne derece hamd ve senaya müstehak olduğunu ilan eder.
İkinci sabah; Haşrin sabahını hatırlatır.
Demek yaratılışın asıl vazifesi ve kulluğun esası ve hakiki borç olan farz namazların bu beş vakit de kılınması layık ve pek münasiptir.